7′ Den 77′ Ye İnsan Beyni

BİLİMSAĞLIK

Written by:

Beyin kafatasının üst bölümünde bulunan ve beyin zarı ile örtülü olan, iki yarım yuvar biçiminde sinir kütlesinden oluşan, organizmanın işlevlerini denetleyen, duyum ve bilinç merkezi olan organ.

3 satırlık tanımı kadar basit olmayan bu organ insan hayatının her anında aynı mı peki ? Gelin daha yakından bakalım.

Bebek Beyni

Doğum kanalından geçebilmek için, insan bebeklerinin daha beyinleri gelişimlerini tamamlamadan doğması gerekir. O yüzden de beyin, doğumdan sonra birkaç yılda çok hızlı gelişiyor. Deneyimler, sinirler arasında yeni bağlantıların gelişimini tetikliyor ve bebek iki yaşına geldiğinde, bir yetişkinden 1,5 kat fazla sinapsa sahip oluyor. Bu da demek oluyor ki en çok beyin gelişimi bebeklikte meydana geliyor.

Küçük Çocuk Beyni

Glia adı verilen destek hücreleri, beyin sinir hücreleri için koruma, yalıtım ve besin sağlıyor. Çocukluk boyunca bu hücreler göç etmeyi ve büyümeyi sürdürüyor. Çoğunun yaşamının ilk iki üç yılında hala gelişmekte olan beynin yalıtım sağlayan beyaz maddesi oluşmaya başlıyor.

Çocuk Beyni

10 ya da 11 yaşına gelindiğinde beyindeki yeni bağlantıların hızlı gelişimi sona eriyor ve bir tür kesme ya da budama işlemi başlıyor. Beyin ekstra yollar yaratmak yerine var olan yolların önemlilerine odaklanıyor; bunlardan sık kullanılanları sağlamlaştırıp izole ederken artık önemli olmayanları ortadan kaldırıyor.

Ergen Beyni

Beyin ayarlanması ve budanması çocuklukta başlayıp ergenlik yıllarına kadar sürer. Planlama, yargı ve duygusal kontrolden sorumlu prefrontal korteks en son tamamlanır. Araştırmalar ergenlerin vücudun da daha farklı çalıştığını, o yüzden doğal olarak geç yatıp geç kalktıklarını gösteriyor.

Yetişkin Beyni

20′ li yaşlarımızın başında çoğu büyüme ve yeniden modelleme tamamlanmıştır ama yetişkin beyninde de (çocuklarınkinden çok çok daha yavaş olsa da) yeni bağlantılar oluşur. Aktif kalmak ve beyni çalıştırıp uyarmak mevcut bağlantıları kuvvetlendirir, böylece biz öğrendikçe yeni yollar oluşur.

Yaşlı Beyni

Beyin hasarı kolay kolay giderilemez, o yüzden de yaşlandıkça yıpranma etkisini gösterir. Sinir hücreleri büzüldükçe ya da sinapslar arasında yabancı maddeler biriktikçe bağlantılar kopar, nihayetinde zihinsel işlevler azalabilir ve bu da alzheimer ya da parkinson gibi yaşla ilişkili hastalıklara yol açabilir.

Beyni anlamak için beynin fizyolojisiyle beraber anatomisini de bilmek gerekir; bunun için disekse edilen bir beyine gelin daha yakından bakalım.

Paylaşmak önemsemektir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir