Klonlama denilince aklımıza hemen Dolly gelir. Gelin başta bu işin baş rolü ve kahramanı olan Dolly olmak üzere klonlama tarihine beraber daha yakından bakalım.

Artificial insemination
(fertilization)

Dolly dünyaya sıradan bir koyun gibi gelmişti. Fakat diğer koyunlardan çok çok farklıydı. Daha doğrusu onun benzersizliği başka koyunun aynısı olmasından geliyordu.

Genetik bakımdan ebeveynleriyle bire bir aynı olan organizmalara ya da hücrelere klon deniyor ve bunlar doğada milyonlarca yıldır var. Tek hücreli organizmalar ve bitkiler kendilerinin genetik bakımdan tamamen aynısı yeni nesiller meydana getiriyor ve insanlar ya da diğer memelilerde de tek yumurta ikizi yani doğal klonlar görünüyor. Bu doğal klonların genetik materyalleri birbirinin neredeyse tamamen aynısı.

Klonlama Yöntemleri

Hayvan klonlamada başlıca iki yöntem vardır. Bunlardan birisi somatik hücre çekirdek transferi (SCNT) VE embriyo bölme. Dolly, SCNT yöntemiyle üretilmişti. Her iki yöntem de gen klonlamayı ve tedavi amaçlı klonlamayı da içine alan yapay klonlama türü olan “üreme amaçlı klonlama” (reprodüktif klonlama) içine giriyor.

Üreme Amaçlı Klonlama

SCNT klonlaması, uygun bir çekirdek donörü bulunmasıyla başlıyor. Bunlar doğrudan hayvandan alınabileceği gibi laboratuvarda da yetiştirilebiliyor. Uzun ömürlü olduğu ve dondurulmaya dayanabildiği için genelde cilt hücreleri tercih ediliyor. Klonlama prosedürü için gereken diğer hücre ise yumurta hücresi. Yumurta hücresinin çekirdeği küçük bir şırıngayla emilerek çıkarılıyor. Böylece geriye DNA’ sı olmayan, sitoplazma dolu bir hücre kalıyor. Çekirdek donörü olan hücrenin de çekirdeği çıkarılıyor ama bu çekirdek atılmak yerine yumurta hücresine enjekte ediliyor.

Bu işlemlerden sonra hücreye elektrik şoku veriliyor. Elektrik şoku verilince hücre bölünmeye başlıyor. Her şey yolunda gittiyse bu embriyo taşıyıcı anneye naklediliyor. Hücreler normal olarak bölünüyor ve birkaç ay sonra sağlıklı bir klon doğuyor. Şu ana kadar, bu sürecin klona zarar verdiğine dair hiçbir kanıt elde edilemedi. Dolly sağlıklı olarak üreyebidi ve sağlıklı yavrular meydana getirdi. Bu da dünyaya geliş biçiminin, fertilitesi üzerinde hiçbir olumsuz etkisinin olmadığını gösteriyor.

Klonlanan iki beagle olan Magic ve Stem
Ocak 2009′ da Güney Kore’ nin Seul şehrinde Ulusal Seul Üniversitesinde dünyaya geldi.

Tedavi Amaçlı (Terapötik) Klonlama

Tedavi amaçlı klonlamada elektrik şokuna kadar tamamen aynı yöntemler kullanılır. Fakat bağışçı hücre, kök hücre gereksinimi olan bir hastadan geliyor. Kaynaşan hücreler birkaç kez bölününce, embriyo öncesi bir hücre kümesi olan blastosite dönüşüyor. Blastositin bir dış bir de iç katmanı var ve iç katmanın içinde o değerli kök hücreler bulunuyor. Çoğu hücre tek bir işi yapmak üzere uzmanlaşsa da (örneğin nöron, kas hücresi vb.) kök hücresi herhangi bir hücreye dönüşme potansiyeline sahip. Toplanan kök hücreler hastaya naklediliyor ve koşullar uygunsa, kendilerine ihtiyaç duyulan yerde çalışmaya başlıyorlar.

Embriyo Bölünmesi

Yapay klonlamanın en bu en basit yöntemi, zigot oluşumuyla başlıyor. Zigot bölünüyor ve sonunda embriyo hücreleri ayrıştırılabiliyor. Ayrıştırılan bu hücreler büyümeye devam ediyor ve bir taşıyıcı anneye nakledilebiliyor. Bu hücreler aynı embriyodan oluşmuşçasına birbirinin aynı oluyor. Süreç, tek yumurta ikizlerinde doğal olarak görülene benzese de potansiyel açıdan kısıtlı.

İnsanları Klonlayabilir Miyiz ?

Klonlama hiç şüphesiz çok güçlü bir biyolojik teknoloji. Bilim insanları bu teknolojiyi soyu tehlike altında olan türleri çoğaltmak ve tükenmiş hayvan türlerini tekrar canlandırmak için kullanıyorlar. Hatta yumuşak doku kalıntıları sağlam halde bulunan tarih öncesi devlerin, yani yünlü mamutların bile tekrar canlandırılacağı söylentileri var. Laboratuvarlar insan dokusu kullanarak tedavi amaçlı Ar-Ge çalışmaları yürütse de, şu ana kadar hiçbir insan yasal ve resmi olarak klonlanmadı. Bunun kısmen sebebi, yönetimin tümüyle güvenli olup olmadığını ya da klonlanmış insanın sağlığı üstündeki etkilerini bilmeden klonlar meydana getirmenin etik sorunları. Diğer kaygılar arasında üreme amaçlı klonlamanın büyük ölçekli suistimale açık olması yani klonlanan insanların doku ve organ nakli için kullanılma olayı var. Dediğim gibi resmi olarak insan klonlanmadı ama kim bilir belki bir kaç kaçık bilim insanı bunu gayri resmi bir şekilde bir yerde yapmışlardır.

Klonlamanın Amacı Ne

Klonlama çok çok pahalı ve aynı zamanda aşırı zaman alan ve başarı oranı çok düşük bir teknoloji. Ancak bu yöntemleri geliştirerek insanın gelişimsel biyolojisi konusundaki bilgilerimiz derinleşiyor ve tıpta yeni tedavi yöntemleri keşfediyoruz. Yakın zamanda, organ hastalığından ya da yetmezliğinden yakınan hastaların, vücutlarının nakledilen organı ret etmesiyle karşı karşıya kalmayacağı umuluyor. Onun yerine, sorunlu organ genetik bakımdan birebir aynı olan fakat yıpranmamış olanıyla değiştirilecek. Bunun Türkçesi aslında çok yakında petri kabında organ yetiştirilecek.

Klonlama İşleminin Basitçe Görselle Anlatımı